درود بر همراهان پارس تیونینگ

به زمان باز و بسته شدن سوپاپها و زدن جرقه و در مجموع انجام عمل احتراق، تايم موتور گفته ميشود. اما گفتيم كه عاملهاي اصلي رعايت تايم موتور، نسبت دندههاي سر ميللنگ و دنده ميل سوپاپ است
.

همچنين ترتيب قرار گرفتن بادامكها روي ميل سوپاپ بسيار مهم است. اين ترتيب در هنگام طراحي و توليد ميل سوپاپ رعايت شده و هيچ فردي در آن نميتواند دخالت كند. گفتيم كه براي انتقال نيروي ميللنگ به ميل سوپاپ از يك تسمه استفاده شده كه به تسمه تايم معروف است.
اين تسمه در كاركرد موتور نقش بسيار مهمي دارد. به گونهاي كه در صورت خرابي آن موتور آسيب جدي ميبيند. خرابي سرسيلندر پيستونها، كجشدن سوپاپها و بسياري ديگر از مشكلات، از مواردي هستند كه در صورت از تايم خارجشدن موتور به وجود ميآيند.
اما در اين موارد كار منطقي، جلوگيري از خارجشدن موتور از تايم است. اما براي جلوگيري از بهم خوردن تايم موتور، موارد زيادي هستند كه فرد بايد رعايت كند. اما مهمترين آنها 3 يا 4 مورد هستند كه به اختصار به هر يك از آنها ميپردازيم.
مهمترين عامل بهم خوردن تايم موتور، پارگي تسمه تايم است.وقتي اين تسمه پاره ميشود، نسبت بين ميللنگ و ميلسوپاپ كاملاً از بين رفته و نيروي ميللنگ به ميل سوپاپ منتقل نميشود، در نتيجه موتور روشن نميشود. همچنين به راحتي در اولين لحظه پارگي تسمه سوپاپها كج شده و پيستون و سرسيلندر آسيب ميبيند. پارگي تسمه تايم نيز خود، مشكلات و دلايل مربوط به خود را دارد كه در رابطه با آنها نيز صحبت ميكنيم.
يكي ديگر از عيوبي كه بسيار شايعه است جدا شدن دندانههاي تسمه است. وقتي جنس تسمه چندان مرغوب نباشد، در اثر گذشت زمان و يا كاركرد، دندانههاي آن به راحتي كنده شده و نسبت ميللنگ و ميلسوپاپ بهم ميخورد. بهم خوردن اين نسبت حتي به اندازه يك دندانه نيز باعث بهم خوردن تايم موتور ميشود.
اما براي برطرف كردن عيوب اول و دوم بايد چند نكته را رعايت كرد. براي جلوگيري از پارگي تسمه توصيه ميشود آن را حتماً در زمان اعلام شده تعويض كنيد. هزينه تهيه تعويض يك تسمه بسيار كمتر از تعمير موتور است. پس اصلاً ريسك آن منطقي به نظر نميرسد. همچنين براي برطرف كردن عيب دوم، توصيه ميكنم كه از تسمه مرغوب و با كيفيت ضمناً استاندارد استفاده كنيد.
هر چقدر قيمت آن بالا باشد، ولي بسيار تاثيرگذار است. هميشه تسمههاي نامرغوب در حين كار، دندههاي آنها جدا شده و تايم موتور بهم ميخورد. اما يكي ديگر از عواملي كه باعث خارجشدن موتور از تايم ميشود، شلبودن زياد تسمه تايمينگ كه بيشتر به دليل خرابي تسمه سفتكن اتفاق ميافتد. تسمه سفتكن نيز بايد با فشار استاندارد و مناسب بسته شود. تسمه سفتكن در خودروهاي مختلف به شكل مختلف است كه معمولاً يك فنر داشته كه خرابي آن باعث شلشدن تسمه تايم و سفتي بيش از حد آن ميشود.
اما اگر تمامي اين نكات را رعايت كنيد، شايد نتوان گفت ديگر هيچگاه خودرو آسيب نميبيند. يكي از مهمترين عيوبي كه به موتور آسيب ميرساند، خطاي انساني در هنگام نصب تسمه است.
موتور به هر دليلي باز ميشود، تسمه تايم نيز باز ميشود. در اين مواقع فرد تعميركار بايد در هنگام جمعكردن موتور و نصب تسمه تايم دقت فراواني بكند تا تسمه در جاي خود و طبق قوانين و علائم مخصوص جا زده شود. اين عيب بسيار شايع است. چون علائم نصب تسمه تايم كوچك بوده و زياد نمايان نيست. ممكن است فرد بيدقتي كرده و دچار اشتباه شود، همچنين نصب تسمهتايم كمي نياز به دقت و مهمتر از همه حوصله دارد كه اين موارد باعث ايجاد اشتباه ميشود.
اما گفتيم كه يكي از مهمترين عيوبي كه باعث بهم خوردن تايم موتور ميشود، پارگي تسمه تايم است. ضمناً كندهشدن دندانههاي آن نيز جزء عيوب شايع ميباشد. اما عوامل زيادي هستند كه باعث اين عيوب شايع ميشوند ولي مهمترين عواملي كه باعث پارگي تسمه تايم و يا كنده شدن دندانههاي آن ميشود حدود هشت مورد هستند كه به مرور به آنها ميپردازيم.
شايد بتوان گفت اصليترين عاملي كه باعث پاره شدن تسمه تايم ميشود، استفاده از دورهاي بالاي موتور، مخصوصاً دورهاي بيشتر از 4000 دور در دقيقه كه باعث استهلاك سريع قطعات ميشود. بسياري عادت دارند در مواقعي كه هيچ نيازي به شتابگيري سريع و زياد نيست به موتور فشار بياورند، حركت در بيشتر دندهها را تا دور موتورهاي بالا، ادامه ميدهند به گونهاي كه عقربه دور موتور به محدوده قرمز (Red Line) ميرسد. در اين شرايط نه تنها، تسمه تايم بلكه تمامي قطعات موتور تحت فشار شديد قرار ميگيرند. پس سعي كنيد حتيالامكان از دورهاي بالا موتور استفاده نكنيد.
دليل ديگر كه باعث خرابي تسمه تايم ميشود عدم استفاده از دنده مناسب در سربالاييها و عبور از روي سرعتگيرها ميباشد. در سربالاييها وقتي از دنده مناسب استفاده نميشود، فشار زيادي روي موتور به خصوص تسمه تايم وارد ميشود. در سربالاييها حتماً از دنده سنگين استفاده نماييد. از شتابگيريهاي بيهوده در اين موارد نيز خودداري كنيد.
دليل ديگر كه باعث پارگي تسمه تايم ميشود، خرابي تسمه سفتكن است كه در صورت گيرپاژكردن آن باعث كشيدگي و پارگي تسمه تايم خواهد شد. زياد سفتكردن تسمه كه در ابتدا باعث خرابي تسمه سفتكن و در نهايت خرابي تسمه خواهد شد نيز يكي از عوامل پارگي تسمه ميباشد. گاهي تمامي عوامل رعايت ميشود فشار تسمه سفتكن، رانندگي و استفاده از دنده مناسب و ... همگي در شرايط ايدهال ميباشند. ولي باز هم تسمه پاره ميشود در اين مواقع، عيب از خود تسمه است.
تسمههاي نامرغوب امروزه بسيار ديده ميشوند. اين تسمهها استاندارد نبوده و توان تحمل بارهاي زياد را ندارند. به سرعت مستهلك شده و پاره ميشوند. براي خريد تسمه مناسب توصيه ميشود با يك تعميركار مجرب مشورت كنيد. بعد از خريد تسمه آن را يك بازديد كلي چشمي بكنيد تا از وجود هرگونه شكستگي در سطح تسمه مطمئن شويد. از قراردادن آن در جاي نامناسب مثل داخل جعبه و يا زير چيزي خودداري كنيد. اين كار باعث تركخوردن تسمه ميشود. دندههاي سرتاسر تسمه را نگاه كنيد. اگر سيمهايي شبيه نايلون مشاهده كرديد از تسمه استفاده نكرده و آن را تعويض كنيد. شايد تمامي اين مواردي كه گفته شد، نصف يك عامل تاثير نداشته باشد.
رانندگي بدون تنش مهمترين عامل است كه اهميت آن قابل قياس با بقيه نيست. شايد اصليترين عامل در بهم خوردن تايم در تمامي خودروها، رانندگي پر تنش است. تيكآفكردنهاي مداوم، رانندگي در دورهاي موتور بسيار بالا و...
باعث ايجاد يك رانندگي پر تنش ميشود. در نتيجه تمام عيوبي كه گفته شد، در يك چنين رانندگي به راحتي نمايان ميشود. حتي در صورت بستن بهترين تسمه تايم نيز با رانندگي اين چنيني، عمر تسمه تايم و تمامي قطعات كم ميشود.
زمان تعويض يك تسمه تايم 60000 كيلومتر ميباشد. در اين ميزان حركت حتي اگر خودرو كاملاً بيعيب نيز باشد تسمه تايم را عوض كنيد. در مجموع بايد گفت نقش اين تسمه و نحوه كار آن تاثير بسيار زيادي دارد. در گذشته به جاي اين تسمه از زنجير استفاده ميشد. ولي شايد زنجير اطمينان بيشتري داشته باشد و پارگي آن تقريباً غيرممكن باشد ولي توليد صداي زياد، استهلاك بسيار زيادتر و وزن بسيار، باعث شد كه اين تسمه جاي زنجير فلزي را بگيرد.
اندازه تسمه تايم، نحوه نصب آن، شكل تسمه سفتكن و ... همگي در انواع خودروها، بستگي به طراحي موتور دارد. پس هيچ كدام مزيتي نسبت به ديگري ندارد.